Klasztor Surlański. Rzewuski Henryk. Читать онлайн. Newlib. NEWLIB.NET


Автор: Rzewuski Henryk
Издательство: Public Domain
Серия:
Жанр произведения: Рассказы
Год издания: 0
isbn:
Скачать книгу
sztor Surlański

      Pamiątki Soplicy – pierwotny tytuł brzmiał: Pamiątki JPana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego. [przypis edytorski]

      Klasztor surlański – gawęda znana także pod tytułem Klasztor człuchowski. [przypis edytorski]

      Niechaj mędrkowie, jak chcą, rozumkują, zaprzeczeniu nie podpada, że wiara ze wszystkich uczuć jest najsilniejszem i najwięcej twórczem1. Duma, potęga, rozum, męstwo wielkich rzeczy na świecie dokazały; ale co jest największego, co przetrwało czasy, to było dziełem wiary. Wiele starożytnych narodów zniknęło, że ledwo ich pamięć zachowuje się między ludźmi, a jeżeli coś się z nich zostało, co by dotykalnie świadczyło o ich niegdyś bycie, to tylko pomniki ich wiary: te trwają dotąd. Pomniki ich potęgi, lubo2 bardzo starownie3 wzniesione, w kurzawę już się obróciły, jak zwłoki tych, co je stawili. Jeżeli wiary, choć błędne, ale istotne, tyle były silnemi4; czegóż nie dokaże nasza jedynie prawdziwa, której sam Bóg wcielony nauczył? Jakoż co tylko jest teraz na świecie trwałego, szlachetnego, godziwie potężnego, wszystko to natchnęła wiara ojców naszych. Nawet nie pojmuję, czem5 się człowiek bez wiary podniesie6, jeżeli wielkich dopuściwszy się zbrodni, niezupełnie jeszcze zagładził ostatki szlachetności duszy: bo człowiek sam w sobie nie posiada oczyszczającej siły, musi ją koniecznie otrzymać od potężniejszej Istoty. Tać7 to i u pogan nawet były jakieś obrzędy leczące sumienia. Być może, że Pan Bóg i tam patrząc na szczerze korzącego się zbrodniarza, użyczał mu jakichś środków powrotu do cnoty i błogosławił jego pokutę; bo nikt nad możność ofiary nie zrobi, a co tylko jest dobrego, czy uczynek, czy myśl, bez natchnienia bożego nie będzie. Ale to jest rzecz głęboka, której nie tylko świecki, ale kapłan nawet nie rozwiąże. Co się nas tyczy, to jest pewne, jasne i niezawodne; i tego pilnujmy; a co będzie z innymi, tego nigdy nie dojdziem. Tej zagadki słowa nasz Pan nam nie objawił. Tyle tylko wiem, że o ile jest zarozumiale im dotuszać8, o tyle okrutnie ich potępiać. Dziękujmy naszemu Zbawicielowi, że nas oświecił i wprost dał nam środki, którymi możemy jego łaskę, że tak powiem, zniewolić. Prawodawstwo naszej chrześcijańskiej pokuty jest tak jasne, tak dokładne, tak skutkiem usprawiedliwiane; że niczem9 się nie wymówimy, jeżeli z niego korzystać nie będziem. W tem10 wielka wyższość dawnych czasów nad teraźniejszemi11, że chociaż z jednej strony bywały zbrodnie większe niż te, na które teraz patrzym (bo żywotność naszych przodków była silniejsza niżeli zniewieściałych potomków, co nie będąc nawet zdolni podnieść się do namiętności gwałtownych, jedynie w podłych i nikczemnych gnuśnieją), z drugiej strony wielkie było wyobrażenie o cnocie i o pokutach, któremi12 się wykupywały przeciwne jej wykroczenia. Bywały czyny gwałtu, bywały czyny i podłości: oba te rodzaje występków czasem się łączyły, aby zaślepiwszy człowieka, zamienić go w potwór13. W to się do zbytku14 wpatrują miłośnicy istniejącej pory; a nie chcą zastanowić się nad tem, co się obok działo. Jak to w owych czasach wznaszały się przytułki dla nędzy i rozpaczy, jak się po gościńcach gęściły pielgrzymy; jak drapieżne bestyje ustępowały swych jaskiń pokutnikom różnego rodzaju; jak się nimi puszcze napełniały. Więc były głęboko wyryte w sercach wyobrażenia obowiązków; a pokąd one się nie zatrą, nie ma nic rozpaczającego15 dla społeczeństwa. Bo ten tylko w niewinności wielkie rzeczy może działać, kto w występku umie znosić wielkie pokuty. W owym ogólnym duchu czasu niepoślednie trzymała miejsce16 nasza ojczyzna. Między rozlicznymi dowodami jeden szczególnie utkwił mi w pamięci, lubo17

      Конец ознакомительного фрагмента.

      Текст предоставлен ООО «ЛитРес».

      Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на ЛитРес.

      Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.

      1

      najsilniejszem (…) twórczem – daw. forma Msc. i N. lp przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: najsilniejszym, twórczym. [przypis edytorski]

      2

      lubo (daw.) – choć. [przypis edytorski]

      3

      starownie – z wielkim staraniem; starannie. [przypis edytorski]

      4

1

najsilniejszem (…) twórczem – daw. forma Msc. i N. lp przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: najsilniejszym, twórczym. [przypis edytorski]

2

lubo (daw.) – choć. [przypis edytorski]

3

starownie – z wielkim staraniem; starannie. [przypis edytorski]

4

silnemi – daw. forma N. i Msc. lm przymiotników r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: silnymi. [przypis edytorski]

5

czem – daw. forma zaimka w Msc. i N.lp r.n.; dziś: czym. [przypis edytorski]

6

czem się (…) podniesie – daw. składnia; dziś: dzięki czemu się podniesie. [przypis edytorski]

7

tać (gw.) – przecież. [przypis edytorski]

8

dotuszać komuś – podjudzać, podżegać kogoś. [przypis edytorski]

9

niczem – daw. forma N. i Msc. lp r.n.; dziś: niczym. [przypis edytorski]

10

tem – daw. forma N. i Msc. lp zaimków r.n.; dziś tożsama z r.m.: tym. [przypis edytorski]

11

teraźniejszemi – daw. forma N. i Msc. lm przymiotników r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: teraźniejszymi. [przypis edytorski]

12

któremi – daw. forma N. i Msc. lm zaimków r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: którymi. [przypis edytorski]

13

zamienić go w potwór – dziś z D. w potwora. [przypis edytorski]

14

do zbytku – nadmiernie, zbytecznie. [przypis edytorski]

15

rozpaczającego – dziś: rozpaczliwego; skłaniającego do rozpaczy. [przypis edytorski]

16

trzymać miejsce – dziś: mieć miejsce. [przypis edytorski]

17

lubo (daw.) – choć. [przypis edytorski]


<p>1</p>

najsilniejszem (…) twórczem – daw. forma Msc. i N. lp przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: najsilniejszym, twórczym. [przypis edytorski]

<p>2</p>

lubo (daw.) – choć. [przypis edytorski]

<p>3</p>

starownie – z wielkim staraniem; starannie. [przypis edytorski]

<p>4</p>

silnemi – daw. forma N. i Msc. lm przymiotników r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: silnymi. [przypis edytorski]

<p>5</p>

czem – daw. forma zaimka w Msc. i N.lp r.n.; dziś: czym. [przypis edytorski]

<p>6</p>

czem się (…) podniesie – daw. składnia; dziś: dzięki czemu się podniesie. [przypis edytorski]

<p>7</p>

tać (gw.) – przecież. [przypis edytorski]

<p>8</p>

dotuszać komuś – podjudzać, podżegać kogoś. [przypis edytorski]

<p>9</p>

niczem – daw. forma N. i Msc. lp r.n.; dziś: niczym. [przypis edytorski]

<p>10</p>

tem – daw. forma N. i Msc. lp zaimków r.n.; dziś tożsama z r.m.: tym. [przypis edytorski]

<p>11</p>

teraźniejszemi – daw. forma N. i Msc. lm przymiotników r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: teraźniejszymi. [przypis edytorski]

<p>12</p>

któremi – daw. forma N. i Msc. lm zaimków r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: którymi. [przypis edytorski]

<p>13</p>

zamienić go w potwór – dziś z D. w potwora. [przypis edytorski]

<p>14</p>

do zbytku – nadmiernie, zbytecznie. [przypis edytorski]

<p>15</p>

rozpaczającego – dziś: rozpaczliwego; skłaniającego do rozpaczy. [przypis edytorski]

<p>16</p>

trzymać miejsce – dziś: mieć miejsce. [przypis edytorski]

<p>17</p>

lubo (daw.) – choć. [przypis edytorski]